Wortelkanaal behandeling (endodontologische behandeling)

Onder het zichtbare gedeelte van een tand of kies (de kroon), bevindt zich de wortel. In iedere wortel bevinden zich een of meerdere wortelkanalen. Globaal gezegd, hebben de tanden en de kleine kiezen één tot twee kanalen en de kiezen drie tot vier kanalen waarbij de onderkiezen vaker drie dan vier en de bovenkiezen vaker vier dan drie wortelkanalen hebben. Binnen de wortelkanalen bevindt zich levend weefsel, bestaande uit o.a. bindweefsel, bloedvaten en zenuwvezels. Dit weefsel wordt de pulpa genoemd. Vanuit het bot, lopen door de voedingskanaaltjes, bloedvaten en zenuwvezels naar de wortel toe. Zij komen de wortel binnen t.p.v. de wortelpunt, deze wordt apex genoemd.

De pulpa kan door tandbederf, een lekkende vulling of een val ontstoken raken. Een harde klap op uw tand kan ook een aanleiding zijn. De wortelkanalen staan via de wortelpunt in verbinding met het bot. Hierdoor kan een ontsteking in de pulpa zich uitbreiden naar dit gebied. Bacteriën zijn meestal de veroorzakers van de ontsteking. Voelen uw tanden of kiezen gevoelig aan bij het drinken van koude of warme dranken? De pijn kan zich verschillend manifesteren o.a. van een verhoogde gevoeligheid bij koude, warmte en zoet of scherpe pijn bij dichtbijten of tikken tegen een tand/kies. Mocht de ontstekingsreactie verergeren dan zou er ook een continue zeurderige en/of kloppende pijn kunnen ontstaan. Als het weefsel ontstoken is of ontstoken is geweest, voert de tandarts een wortelkanaalbehandeling uit.

Uw tandarts moet het ontstoken tandweefsel verwijderen, anders zal het afsterven. Als het pulpaweefsel in de wortelkanalen door de ontsteking afgestorven is, hebben de bacteriën vrijspel in de pulpaholte en de wortelkanalen. Via de wortelpunt (apex) staan de wortelkanalen in verbinding met het daarom gelegen weefsel, zodat de ontsteking zich kan uitbreiden. Door de afweerreactie van het lichaam blijft de ontsteking soms voor lange perioden beperkt tot het gebied rondom de wortelpunten. Hierdoor kan kaakbot rondom de tanden en kiezen verloren gaan. Uiteindelijk kan zoveel kaakbot verdwijnen dat de tanden en kiezen los gaan staan of zelfs uitvallen. U merkt een kaakbotontsteking bij het dichtbijten. Uw tand of kies kan dan te hoog aanvoelen.

Video Illustratie

De behandeling

Bij wortelkanaalbehandeling ook wel zenuwbehandeling genoemd, verwijdert de tandarts het ontstoken tandweefsel. Ontstoken tandweefsel geneest niet meer. Het is een onomkeerbaar proces. Daarom haalt uw tandarts het ontstoken weefsel weg.

De wortelkanaalbehandeling gebeurt onder plaatselijke verdoving als uw tandweefsel nog (gedeeltelijk) ‘levend’ is. Een verdoving is soms niet nodig als uw tandweefsel al is afgestorven. Soms is ook verdoving niet wenselijk omdat het alleen kan leiden tot onnodig drukopbouw in het ontstoken gebied en extra gevoeligheid en pijn.

Meestal maakt de tandarts een of meer röntgenfoto’s om het verloop van de behandeling goed te kunnen controleren. Uw tandarts maakt eerst uw tand of kies open en verwijdert het ontstoken weefsel. Daarna reinigt hij het kanaal met kleine vijltjes en spoelt hij het met een desinfecterende spoelvloeistof. Na het schoonmaken van de wortelkanalen zal ook de ontsteking rondom de wortelpunt kunnen genezen en het bot weer kunnen terug groeien. Na de wortelkanaalbehandeling maakt uw tandarts uw tand of kies weer dicht met een vulling.

Nadat de wortelkanalen gevuld zijn, is de ontsteking aan de wortelpunt (apex) bijna verdwenen. In werkelijkheid duurt het vaak een half jaar voordat duidelijk de eerste verbeteringen te zien zijn en het kan wel enkele jaren duren voordat de ontsteking helemaal verdwenen is. De klachten verdwijnen over het algemeen wel binnen enkele weken tot maanden.

Wortelkanaalbehandelingen kunnen uiteen lopen van vrij makkelijk, bij bijv. een voortand met één kanaal tot zeer moeilijk bij een bovenkies met vier kanalen en met kromme wortels. De gemiddelde behandeltijd in de praktijk kan uiteen lopen van ongeveer een half uur tot anderhalf/twee uren, afhankelijk van de moeilijkheidsgraad. In meeste gevallen wordt de zenuwbehandeling in twee stappen uitgevoerd. Op de eerste zitting zal de kanaalbehandeling gestart worden (endo-start) en de patiënt zal van de pijn wordt verlost. Deze afspraak duurt meestal 30 minuten bij een relatief gemakkelijk geval, als er complicaties zijn, zal het uiteraard langer duren. Vervolgens op de tweede afspraak die meestal een week later plaats vindt, wordt de wortelkanaalbehandeling af te sluiten. Deze duurt in het makkelijkste geval ook 30 minuten. Dit is als er sprake is van het behandelen van slechts één kanaal zonder complicaties. Voor elk extra kanaal, denk aan kiezen, komen daar een kwartier tot twintig minuten per kanaal bij. Uiteraard gaan we daarbij uit dat er geen complicaties plaatsvinden.

Als de kies verzwakt is, kan een kroon nodig zijn. Een tand of kies die op deze wijze is behandeld, kan nog lange tijd mee. Kan een wortelkanaalbehandeling bij iedere tand of kies worden uitgevoerd? Soms kan uw tandarts geen wortelkanaalbehandeling uitvoeren, omdat er bijkomende problemen zijn. Het kan voorkomen dat de tand of kies moet worden verwijderd. Met uw tandarts kunt u de mogelijke oplossingen bespreken voor de vervanging van uw verloren tand of kies. Denk bijvoorbeeld aan een brug.

Houdt U er rekening mee dat een tand die een wortelkanaalbehandeling heeft gehad, zwakker en brosser is, dan een tand die nog gezond is en daarom moet u voorzichtig mee zijn. Dit is vaak de reden dat de zwakkere tand in de toekomst in aanmerking komt voor een kroon.

Tijd interval tussen endo start en endo af

In meeste gevallen van zenuwbehandeling zullen we na de eerste afspraak waarin de wortelkanaalbehandeling gestart is, de tweede afspraak binnen 2 a 3 weken plannen om de behandeling definitief af te ronden. Er zijn natuurlijk meer redenen die een rol kunnen spelen waarom een zenuwbehandeling niet in een keer kan worden afgerond. het gaat om aftasten van bepaalde factoren zoals o.a. moeilijk toegankelijke kanalen, het niet droog krijgen van de kanalen, aanwezige (actieve) ontsteking rond de wortelpunt. Ook planning technische aspecten kunnen een rol spelen.

Irritaties en napijn

De tandarts heeft nu de wortelkanalen tot (bijna) aan de wortelpunt gereinigd, ontsmet en opgevuld. Door het intensieve schoonmaken, ontsmetten en door het (door)persen van het vulmateriaal kan de omgeving van de wortelpunt tijdelijk geïrriteerd zijn geraakt. Dit komt vaker voor en zal over het algemeen 1 tot 2 dagen klachten kunnen geven. U kunt pijnstillers daartegen gebruiken. In enkele gevallen kan het enkele weken duren voordat de klachten verdwijnen; mochten de klachten langer aanhouden dan is het verstandig om uw tandarts te raadplegen.

pijn – al dan niet hevig – bij warmte en koude en bijv. zoet zijn typisch prikkels die afgegeven worden door de (ontstoken) tandzenuw. Deze prikkels verdwijnen over het algemeen na een wortelkanaalbehandeling. Er zijn helaas ook andere vormen mogelijk. Bij de start van een wortelkanaalbehandeling wordt de tandzenuw (indien nog aanwezig) verwijderd, de kanalen schoongemaakt en meestal tijdelijk opgevuld, zodat een andere zitting de behandeling definitief afgemaakt kan worden. Restjes zenuw, ontstekingsweefsel of achtergebleven bacteriën kunnen aanleiding geven tot napijn, meestal het hevigst tijdens de eerste twee dagen, maar dit kan helaas ook wat langer duren. Dit kan een zeurende pijn zijn, maar ook verhevigen of pas optreden bij (kauw)druk.

Als de vijl die gebruikt is tijdens de behandeling voorbij de wortelpunt is gekomen, kan deze het bot en het wortelvlies geïrriteerd hebben wat ook enige tijd tot klachten kan leiden (mechanische irritatie). Hetzelfde geldt voor het door persen van de verdunde chlooroplossing welke gebruikt wordt voor het ontsmetten (chemische irritatie). In de eerst genoemde situaties waarbij de kanalen nog niet helemaal schoon zijn of de situatie waarbij er een ontsteking rondom de wortelpunt nog aanwezig is die in de kanalen een verhoogde druk opbouwt, kan het soms met het opnieuw openen, schoonmaken en spoelen verholpen worden! In de meeste situaties is het vaak toch een kwestie van tijd en zullen de klachten vanzelf afnemen. Mocht de pijn ontstaan door deze ontsteking niet vanzelf verdwijnen, dan krijgt u antibiotica kuur voor 1 of 2 weken van de tandarts zodat de ontsteking ermee geremd wordt. Na het afmaken van de kuur en een korte periode van rust kunt u weer voor de tweede afspraak komen en de tandarts zal de endo af behandelen.

Zwelling in combinatie met pijn

Bacteriën in het wortelkanaal kunnen een ontsteking veroorzaken. De tandarts heeft bij de start van de wortelkanaalbehandeling een opening naar de wortelkanalen gemaakt en deze met een ontsmettende chlooroplossing gereinigd en de kies afgesloten met een tijdelijke vulling, waarna de behandeling op een later tijdstip afgemaakt zou worden. als de ontsteking nu weer terug komt samen met zwelling, dan de tandarts zou opnieuw de kanalen moeten openen, zodat de door de ontsteking verhoogde druk kan ontsnappen en de kanalen tevens weer ontsmet kunnen worden. In sommige gevallen zal ook antibiotica voorgeschreven kunnen worden. Soms kan de zwelling ook gevuld zijn met pus, wat op een abces wijst. Door de pus naar buiten te laten ontsnappen (draineren) via de wortelpunt en het wortelkanaal of door het maken van een sneetje (en drain) in het tandvlees of in uitzonderlijke gevallen d.m.v. extraheren van het element , kunnen de (pijn)klachten ook snel verminderen.

Afbreken van vijl

Een afgebroken vijl tijdens een wortelkanaalbehandeling is helaas een vaak voorkomende complicatie. Met de vijltjes worden de kanalen breder gemaakt zodat deze goed gespoeld (ontsmet) en gevuld kunnen worden. Hoe krommer en hoe nauwer de kanalen zijn des te meer kans er bestaat dat de vijltjes kunnen breken. Tevens is de kans op breuk ook afhankelijk van o.a. het type, de ouderdom, de diameter van de vijltjes en de gebruikte kracht door de tandarts. Mocht er een stuk van het vijltje achterblijven in het wortelkanaal dan hoeft dat geen problemen op te leveren. De vijl zelf zal niet snel een ontstekingsreactie veroorzaken. De kans op succes is meer afhankelijk van de hoeveelheid bacteriën dat zich nog in het wortelkanaal rond de vijl of onder de vijl bevinden. Is de vijl in het begin van de behandeling al hoog in het kanaal afgebroken en bevindt er zich tevens een ontsteking aan de wortelpunt (bacteriën) dan zal de prognose dubieus kunnen zijn. Maar in het omgekeerde geval van een wortelkanaalbehandeling van een vitale (niet geïnfecteerde) kies, waarbij een stukje vijl onderin de wortel is blijven zitten, zal de prognose goed kunnen zijn. In sommige complicatiegevallen kan de tandarts u verwijzen naar endodontoloog specialist die u voor dat specifieke geval kunt helpen.

Uitvallen van tijdelijke vulling

De tijdelijke vulling waarmee een tand/kies wordt afgesloten na o.a. de startfase van een kanaalbehandeling is gemaakt van een zacht materiaal (cavit). Het is aan te raden zolang de wortelkanaalbehandeling niet afgerond is, met die kant niet eten. Soms kan het gebeuren dat het materiaal vervormd of beschadigd raakt. Hierdoor kan het ook lijken dat de vulling eruit gevallen is, terwijl bijvoorbeeld alleen het bovenste laagje verdwenen is. Zolang de onderste gedeelte van tijdelijke vulling niet uitgevallen is, moet dit geen problemen opleveren. Uiteraard moet u ermee rekening houden en door middel van spoelen en poetsen schoon houden. Mocht de vulling echter toch volledig verloren zijn, dan is het verstandig om contact met ons op te nemen. De toegang tot de wortelkanalen is dan open en de bacteriën uit de mondholte hebben vrije baan. De tandarts zal over het algemeen de kanalen ontsmetten en een nieuwe tijdelijke vulling aanbrengen.

Verkleuring na een wortelkanaalbehandeling

Een tand of kies verkleurt meestal niet na een wortelkanaalbehandeling. Als er toch enige verkleuring ontstaat, kan uw tandarts die meestal verhelpen. Er zijn hiervoor verschillende mogelijkheden zoals intern bleken. Vraag de tandarts om advies.